motor yağı ve osmanlı tarihi
motor yağı ve osmanlı tarihi hareket oıhNordu lıze taratuula ıbtula Musa Celebrum Kara Halil kumandasındaki ilen kuN v erl^r, m^ğiup edildi >e or ıdn Edirne'ye gelindi; sebnn muharebenin sonuna kadar kımseve teslim olma^vacagı n o kim galip gelirse şehrin ona verUeee^i m>> -lendiğinden Çelebi Mehmed bunu kabul ederek hemen Zuğru tarafına hareket etti^.
Çelebi Mehmed ku\ vetJerine karşı mukavemet edemive ceğini anlayan Musa Çelebi ikn“:ey Bıdgaristan'a <;ekilmek isti* yordu; Karadeniz sahili boyundan %-e Balkanların güneNÛnden müttefikleriyle birleşmek üzere ilerleyen Çelebi Mehmed jpi/ı7>e yakınında Musa’nın karşısına çıktıysa da Mehmed Çelebi muharebe etmedi ve müttefikleri olan Sırp despotu Lazare\ iç ve Makedonya ve kendisine iltica eden Türk beyleriyle Paşa Yiğit, Barak Bey ve Tır hala be^ü Sinan Bey. G-azi Ev’re-
^ Evrenuz Bey, Musa Çelebi maiyy’etiudeki beylerin bakstrete n§-radıklarmı duyduğu için Musa’nın da'v'etine icaJ>et etmek İstemiyerek ihtiyar^ lığından ve gözlerinin görmez olduğundan abis ile örniir dilemiş. Al usa Çelebi buna inanmayarak Evrenuz’u davet etmiş ve o da körler gibi bareket eylemiş ve hattâ Musa’nın kendisini tecrübe için önüne koyduğu kurbağa etini yemiş ve Musa’yı inandırarak yerine dönmüş ve keNd'iyetten Çelebi Aiebmed’î haberdar eylemiş (Tac-üt-tevarih. c. 1, s. 257),
2DukaSy Çelebi Mehmed ile Musa Çelebi arasındaki muharebeyi şöyle anlatıyor; “Çelebi Alehmed’in iki defaAlusaS-a mağlup olmasından sonra üçüncü defa harekete geçerek İstanbul’dan çıkıp Edirne’ye giderken askerini iki Vısım yapmış bir kısmım Karad^nis tarafından göndermiş \*r diğer kısmiyle Edirne'ye doğru hareket etmiş. Musa. Çelebi Afehmed’in askerinin iki kısma ayrıldığını haber alınca ICaradenis sahilinden giden askerin takibine çıkmış ve bu suretle ordusu Çelebi Mehmed’in ku\*>'etleri arasında kalarak mağlup olmuş ve askeri Çelebi Mehmed tarafına geçmiş” fJF?on fah’ı. s. 9Ó), Françes de Mehmed Çelebi’nin iki defa Alusa’ya mağlup olduktan sonra üçüncü defa İmparatorla Sırp ve Bulgarlarm yardımiariyle a>Tiı aamanda Musa’mn beylerini kendi tax*afına celbetmek suretiyle galebe ettiğini beyan ediyor. Halkondil’de Musa ile Mehmed Çelebilerin mücadelelerine ait i)anfassal malûmat vardır (Earis s. 86 ilâ 90). Alakriaî de Erançes gibi 814, 815
^ Neşrî (s, 514) ve Aşık Paşa zâde (s. 84) Musa'nın kendi kdl(*Hİ Sam, tarafından bataklığa düştüğü zaman yaklanarak Sultan Mchıned’«^ akşam çadırda-boğulduğunu yazmaktadırlar. Rum tarihçisi Duka« txıbh s. 96) mağlup olduktan sonra Musa Çelcbi’yi takip eden Çeü^hi Mf;},. med’in kumandanlarından birisinin Musa tarafından katledildiğini ve ¡muniı arkasından motor yağı gelen kölesinin Musa’mn sağ kolunu omuzundan keserek hataklıj^î, attığım, tek kollu kalan Musa’mn fazla kan kaybetmesinden dolayı hayJdığırij ve attan düştüğünü maktul kumandamn kölesi Mehmed Çelebi’ye gelerek efendisinin Musa tarafmdan katledilip Musa’mn mecruh düştüğünü söylemen üzerine Mehmed’in gönderdiği adamların Musa’yı ölü olarak bulduklanru vt ^ehmed’in, kardeşinin cesedini görerek ağlayıp babasımn yamna defnolun-aası için Bursa’ya gönderdiğini yazıyor.
* Yıldırım Bayezid’in, hayatmda vefat ederek Murad Hüdaven* gâr’m türbesine defnedilen diğer oğlu Musa ile bunu karış tır mamalıdır (Bk. jkıflar dergisi c. 2, s. 409^ Yıldırımdın Musa ismindeki iki oğlu. Merhum \mil Kepeci’nin neşrettiği vesika).
^ Behişti^ Musa’mn hükümdarlığım iki yıl yedi ay yirmi gün diyor (s. .Neşri ve Şükrullah da aym suretle yazarlar (Nur-ı Osmaniye nüshası s. 3Î9 )ghcet-iU’tevarih tercümesi, Nihal Atsız s. 59); kezâ Tac-üt-tevarih c.l,s. 273. ^ Paşa (s. 68) üç buçuk yıl hükümdar olduğunu beyan eder. Neşri (c H6) Çelebi Mehmed’in Osmanh devletini bir idare altında toplayarak b| ydığı senesini 2 Cemaziyelevvel 816 olarak gösteriyor. j
vererek geldiği yol yani Germiyan istikametindeki gerıii ^ manidar tarafından tutulmuş olduğundan Kirtnastı Kemal Paşa) tarafından dolaşarak çekilmiştir Çelebi ıned’in Amasya dan beri beraberinde bulunan Tokatlı Ahi yezidoğlu Hacı ivaz Paşa, Bursa kalesini otuz bir gün dafaa etmiş ve hattâ yaralandığı halde ehemmiyet vermiyerç^^ müdafaada sebat göstermişti. Çelebi Mehmed hükümdar olu^ ca henüz yedi yaşında bulunan büyük oğlu Murad’ı AmasyQ sancak beyliğine tâyin ederek^ Biçeroğlu Hamza Bey’j şehzadeye lala olarak vermiştir.
Rumeli tarafındaki işleri yoluna koyan Çelebi Mehmed, Karamanoğlu hâdisesi üzerine hemen Anadolu’ya geçti ve ilk işi Ohri’den kaçarak İzmir’e gelen ve Osmanhlann Aydıneli valisini öldürerek Ayasoluğ’u zabt ile Aydın oğulları beyliğini ihya eden Aydınoğlu Cüneyd Bey üzerine yürüdü ^ ve ona derhal yerlerini terk etmesi için haber
İzmirlin zabtı
rak tekmil Germiyan memleketlerini zabt eylediğini beyan etmektedir ki bu iayıd Germiyanoğlu Yakub Bey’in taş vakfiyesinde de görülmektedir.
^ Dukas (Bon tah’ı) s. 103’de Karamanoğlu’nun, Bayezid’in mezarın kemiklerini çıkararak yaktırdığım yazar.
^ 816 H./1413 M. vekayii arasında Karamanoğlu’nun Burso’ya yürüyüp yakını ve kalesini muhasara edip tam zabtedeceği zaman Emir Musa’mn kat-duyunca memleketine dönmüş olduğunu M a krizi Kitab-üs-Sülûk’de hey&n ektedir.
^ Kitab-üs-sülûk (Ayasofya Kütüphanesi) c. 4’de ve 813 senesi vekayii nda.
' Osmanh tarihlerine göre Cüneyd Bey, Çelebi Mehmed'in Musa iptığı Incegiz muharebesinde mağlup olması üzerine amn himayesinden I tecavüz! harekâta başlamış, bunun üzerine Mehmed Çelebi hemen ¡1
' b I M »’b nı r d İzmir i, karadan kuşattı, Cüneyd’e îli-olmavan Rodos şövalyeleri ile Midilli, Sakız ve Menteşe h,,-vh¿i donanmaları denizden yardım ettiler; nihayet ongün mu-jvîfaradan şonra C. iı n e y d in validesi ve ailesiyle çocukları kaleyi îc’slım e ttiler. (,. eiebi Mehmed, İzmir’in surlarını bir çok yer-Jrn > erle beraber etti. Hundan başka Rodos motor yağı katkısı şövalyelerinin yanya j^^dar yaptırmış olduğu muazzam kaleyi de bir gece içinde yık-
Bunu gören Rodos şövalyeleri üstâd-ı âzami —ki o sırada Iz-FTur'e gelmişti— Çelebi Mehmed’e gelip şiddetle protesto etti; iavet kalenin y^eniden yapılmasına müsaade etmezse Papa ile Osnıanb hükümeti arasında büyük mücadele açılarak donanma ile gelinip Osm anlı memleketlerinin büyük kısmının tahrip edileceği yolunda tehditde bulundu.
Bu tehditleri sükûnetle dinleyen Çelebi Mehmed kendisinin herkes için âdil olduğum fakat bu kalenin bir korsan yatağı olup, bu havalideki müslümanlara çok zarar verdiğini ve bu işin halle lilmesini bu havali halkının musırren istediklerini ve kalemi
ekrar inşasına müsaade ederse Timur’dan daha fena bir i apacağım söyledikten sonra:
— “Maamafih hem senin dediğin olsun ve hem de Türkleri teği yerine gelsin; Karya (Muğla) ve Klikya (Batı Antaly ıdutlannda sana istediğin kadar yer vereyim, oraya git kalf p” cevabını verdi. Üstâd-ı âzam oraların Menteşe beyine i luğunu söylemesi üzerine Çelebi Mehmed, Menteşe beyi: idi hâkimiyeti altında bulunduğunu söyliyerek meseleyi 1 i. Üstâd-ı âzam bu suretle şimdi Bodrum denilen eski Halil ’da Petroniyon kalesini yaptırdı.
Validesinin ricası üzerine Cüneyd afvedildi ve ömrü oldı k kalacağım ve Osmanlı hâkimiyetini tanıyacağım yen in etti. Sultan Mehmed, Cüneyd’in beyliğini, Bulgaç' müslüman olan oğlu olup I. Bay ez id tarafından
fakat şiddetli yağmurlar sebebi üe ordu epey zayii: •. ğundan daha ileri gidilemiyerek Ka_'amanoğiu Mehm^c fiuJh yapıldı (817 H. 1414 M.j Bunu mu.c^^p bı Canik taraflarına gitti, osmanlı ord za\iatı v
na cesaret verdiğinden ertesi sene Çelebi Mehmed'm seferinde bulunduğu sırada tekrar taamLza geçti Çelebi Mey m e d. Karaman beyinin bu hareketinden müteessir olarak asü bir buhran geçirdi; Konya önündeki muharebede mağlûp Karamanoğlu Taşili'ne kaçarak Konya'da oğlu Mustafa Bît bırakmıştı, Vezir-i âzam olan Bayezid Paşa'nın tedbirivle ki ramanoğlu M eh m e d Bey, affolunarak oğlu Mustafa beraber Osmanh karargâhına geldiler. Bu defa başını kuıtamii üzere evvelkinden daha ağır bir muahede imzalamağa me:b;ı oldu. Bu muahede gereğince Timur tarafmdan KaramanoğİTi'û verilmiş olan Beypazarı^ Sivrihisar,, Akşehir. Yalvaç, Be\şek ^eydişehri, eski sahibi olan Osmanh devletine terk edildi
^ Dukas *dan hülâsa (Bon toKı),, s, 103 ilâ 108 re 115, á ^izY) Kitab-Us-Sülük 811 hicret senesi vekayii arasındt'
ttb pâdişahiyle Karaman hükûmdan arasmdaki muharebede Karam [’nun bozularak yalnız başma kaçıp kurtulduğunu yazmaktadır. Num İye Kütüphanesi takviminde 817 senesi ve Prof. Osman Turan neşnl |l birinde (s, 20) Karaman seferi 818 ve diğerinde (s. 56) 819 seneler
Î^^fyor. Makrizî sel baskım dolav’isiyle olan muharebeyi 820 H. Ul' arasında göstermektedir. Onun kaydma göre Çelebi Mehmed K üzerine üç defa sefer yapmış oluyor. Nücum takviminde Km 19 H, 1416 M, dedir.
Aydın ve Menteşe beyliklerinin alınması ve Ege denizi'ne sahil» olmak ile yavaş yavaş inkişafa başlamıştır. İhtida bu padişah zamanında küçük mikyasta kendini gösteren deniz harekâtı Yıldırım ’ın Gelibolu'da yaptırmış olduğı tersane ile başlamış ve Ege sahillerinin elde edilmesi üzerine buralardaki Türk korsan gemilerinden de istifade olunmuş ve Akdeniz'de bazı ufak tefek hareketler vukua gelmiştir. Osmanlılarm bu deniz faabyeti Akdeniz’in hâkimi olan Venedik^lileTİn büyük kudretine nisbetle ebem-miyetsiz ise de yine bir varbktı ve müşkil zamanlarda işe yarıyordu.
Akdeniz’^delii Siklad takım adalarmdan Anderos adası hâkimi olup Venediklilere tâbi olan asilzadelerden Pietro Zeuo’-nun gemileri Osmanlı ticaret gemilerine düşman muamelesi yaptığından dolayı 1415’de Gelibolu limanmda hazırlanmış olan otuz kadirga, Çalı Bey kumandasiyle Akdeniz^e gönderilmişti. Kiklad adaları Venediklilere tabi olmakla beraber Osmanblarla cumhuriyet arasında yapılmış olan muahedede mevzu-ı bahis edilmemişti ve zaten Andros adası beyinin, Osmanlı tüccar gemilerine düşman muamelesi yapması da bunu gösteriyordu^*
^ Kitab-üs-Sülûk (M a krizi) de a\TU seneyi gösteri\*or ve şöyle diyor; “Kum pâdişâhı Hünkâr Ebu Yezid’in oğlu Mehmed Güreşçi* Emir Meh-med Bey bin Karaman’ı isteyerek Kostantinhye toprağım geçmiş ve Karaman oğlunun âyan-ı motor yağı katkısı devleti Mehmed Güreşci’ye kaçnuş ve Osmauoğlu, Ka-ramanoğlu’nun bir çok şehirlerini zabt etmiş Karamanpğlu ise Varsak illerine taçmış ve orada bannnuştır.” Nücumî tak\"imlerde Karaman seferi BIT, 81B vt 19 senelerinde (1414, 1415-1416 M.) olduğu görülüyor ^Nur-ı Osmaniye nüsham e Osman Turan neşri olan ve T. T. Kurumu tarafından bastırılan takvim ) ve 56).
2 Dukas (Bon tabh)^ s. 109’da Osmanh donanmasmm ne sebebe meb uksos ve Andros yani Kiklad adalarına taarruz ettiğini yaımamaktadtr*
Bu vaziyet üzerine ertesi sene ilkbaharın . sıra kürekli on kadirga hazırlayarak Pie ı Lor edan«, dasına verdiler; bunlar, Eğriboz^ Girid vc Sıklad adalarına '' rayarak buradan da aldıkları yedi kad d. boğazı fj,.,./'
Lapseki tarafına geldiler. Türk donanması ise Gelibolu bulunarak harekete hazırdı. Loredano, T"rkler ♦?rafı.idari ta ruz edilmedikçe kendisinin taarruz etmemesi hakkında dan kat’i emir almıştı; çünkü îyoniyen denizi sahillerind»:kı 1er türklere mücavir olduğundan bununla niuhtemel bir taarruz, önlemek istemişlerdi.
Venedik donanması İstanbul tarafından gelmekte olan küf;üiç bir gemiyi Türk gemisi zannederek bunu yakalamak için bir ka-dirga gönderdi; Osmanlı denizcileri de gelen geminin kendilenuf. âid olduğunu zannedip muhafazası için onlar da bir kadirga vol-la^rtari Halfrıiki bu küçük gemi Midilli gemisi olup IstanbuPdân MidillVye gitmekte idi.
Venedik donanması, Osmanlı donanmasının toplu bir kaide limandan çıktığını görünce taarruza geçti. Marmara adasiyle Gelibolu arasında ^ vukua gelen muharebede Venedikliler Ami-•aJ Çali beycin kadirgasına hücum ettiler (1416 Mayıs). Çalı tey şehid düştü Sonra diğer kadirgalara taarruz edip Os-ianb donanmasını mağlup ettiler; muharebede Venedik amirali
^ Françes, bu muharebenin Marmara adasVyle Gelibolu arasında yapıl-m yazıyor (Bon tab\ s. 90). Makrizî 819 H. 1416 M. de Osmanhlarla Frenkler mdaki muharebede Osmanhlardan on iki gemi zabt ve dört bin müslüman rdüklerini beyan ediyor.motor yağı katkısı
